Nýlega gaf OECD út skýrslu um stöðu nokkurra landa með tilliti til fjölda einkaleyfaumsókna. Alþjóða hugverkastofnunin, WIPO, gefur reglulega út tölfræði um einkaleyfi í aðildarlöndum stofnunarinnar (sjá hér), en samkvæmt OECD er skýrsla þeirra ætluð að: “...endurspegla nýjustu stefnur nýsköpunar á ýmsum sviðum hjá bæði aðildarlöndum OECD og löndum sem ekki eru aðilar.” Fjöldi einkaleyfaumsókna er vissulega góður mælikvarði á nýsköpun landa þar sem þjóðerni bæði eiganda umsóknarinnar og uppfinningamanns er haldið til haga.

Samkvæmt tölfræði OECD hefur hægt á þeim vexti í fjölda einkaleyfaumsókna sem lagðar voru inn hjá þeim einkaleyfastofum sem voru rannsakaðar. Hjá EPO og japönsku einkaleyfastofunni (JPO) var aukningin um 2% og 6% hjá bandarísku einkaleifastofunni (USPTO). Kína sker sig þó úr því aukning á einkaleyfaumsóknum er 20% á hverju ári frá árinu 2000.

Heil 86% af “þrenningareinkaleyfum” (Triadic-patents, eða einkaleyfi sem sótt er um í Bandaríkjunum, Japan og í EPO fyrir sömu uppfinninguna) voru lögð inn af aðilum frá Bandaríkjunum, Japan, Þýskalandi, Suður-Kóreu, Frakklandi og Bretlandi árið 2005. Þessi lönd fjarfesta einnig 81% af öllu sem fjárfest er í OECD löndunum í nýsköpun.

Mikið af vextinum í fjölda einkaleyfaumsókna er vegna nýrra tæknigeira s.s. nanótækni og framþróunar í orkugeiranum, einkum tengdri vindorku og orkurafhlöðum en að auki fjölgaði einkaleyfaumsóknum í tengslum við geimrannsóknir. Einnig var meira en helmingur allra einkaleyfaumsókna frá Finnlandi, Hollandi og Singapore árið 2005 vegna uppfinninga í upplýsingatækni og hefur hlutfall einkaleyfaumsókna í þessum flokki tvöfaldast í Kína. Þá hefur einkaleyfaumsóknum á sviði náttúrverndar til dæmis á endurnýjanlegri orku og aukinni skilvirkni sprengihreyfla fjölgað síðan á 10. áratug síðasta aldar, eða um 18% á ári að meðaltali.

Á hinn bóginn hefur einkaleyfaumsóknum í líftæknigeiranum fækkað frá árinu 2000. Er talið að þar sé einkum um að kenna tregðu yfirvalda til að ganga lengra í að veita einkaleyfi á erfðaefni. Hæsta hlutfallið af einkaleyfaumsóknum í líftækni sem hlutfall af heildarfjölda umsókna var í Danmörku.

Á árunum 2002-2004 voru 80% þeirra umsókna sem lagðar voru inn í PCT frá einkafyrirtækjum og hefur það hlutfall haldist óbreytt undanfarið, nema í Kína þar sem hlutfallið hefur farið úr 22% árin 1996-1998 í 50% árið 2005. Fjöldi einkaleyfaumsókna frá háskólum hefur einnig aukist verulega í Japan, Danmörku, Frakklandi, Þýskalandi, Írlandi og á Ítalíu. Á Indlandi koma 23% einkaleyfaumsókna frá opinbera geiranum en meðaltalið í hinum löndunum í skýrslunni er aðeins 3%.

Þegar tekin er saman tölfræði um hugverk er að sjálfsögðu fróðlegt að velta fyrir sér stöðu Íslands. Ísland kemst ekki á blað í þessari könnun, jafnvel þó miðað sé við höfðatölu og landsframleiðslu á mann. Fjöldi einkaleyfaumsókna í hverju landi segir ekki að öllu leiti til um hversu vel stödd nýsköpun er, heldur er hlutfallið á milli innlendra og erlendra umsókna sem skiptir mestu máli. Lönd sem standa framarlega í hátækni og nýsköpun eru vanalega með hátt hlutfall einkaleyfaumsókna frá innlendum aðilum.

Hér á landi voru lagðar inn 372 einkaleyfaumsóknir árið 2006, þar af 41 af íslenskum aðilum eða 11%. Hafa ber í huga að umsóknum erlendis frá hafði fækkað frá árinu áður vegna inngöngu Íslands í EPO en árið 2005 var hlutfall innlendra einkaleyfumsókna einungis 6,5%.

Hlutfall innlendra umsókna af heildarfjölda er töluvert lægri en hjá öðrum þróuðum löndum. Ísland líkist því í raun nýmarkaðslöndum eins og Brasilíu, Kína og Indlandi þegar kemur að einkaleyfum, þar sem tiltölulega lítið hlutfall einkaleyfaumsókna hér á landi kemur frá innlendum aðilum. Þó ber að taka fram að fjöldi innlendra umsókna á íbúa er hærri en í nýmarkaðslöndunum en þó töluvert lægri en í þróuðum ríkjum. Það er því athugunarefni hvort Ísland sýni nýsköpun nægilega athygli og veiti nægu fjármagni í málaflokkinn eða hvort þeim fjármunum sem varið er í málflokkinn nýtist með viðunandi hætti.