Á undanförnum vikum og mánuðum hafa verið gerðar nokkrar breytingar á reglum ISNIC, Internet á Íslandi í tengslum við úthlutanir á léninu .is. Hafa þessar breytingar einkum miðað að því að auka þjónustu við aðila sem skrá lén en einnig hafa verið gerðar veigamiklar breytingar í tengslum við aðgengi erlendra aðila og fyrirtækja að því að skrá .is lén.

Málum hefur verið þannig háttað hingað til að erlendir aðilar eða fyrirtæki hafa ekki haft sama aðgengi að skráningu .is léna og íslenskir aðilar. Gerð hefur verið sú krafa gagnvart erlendum aðilum að þeir annað af tvennu eigi skráð fyrirtæki hér á landi til að fá skráð .is lén eða eigi skráð sama vörumerki á Íslandi og ætlunin er að fá skráð sem .is lén. Velta má fyrir sér hvaða ástæður hafi legið að baki þessari mismunun eða hvort hún hafi átt rétt á sér en vafalítið hefur verið talið mikilvægt að þeir sem nýti sér .is lénið hafi einhver tengsl við Ísland eða hafi í hyggju að markaðssetja eða selja vöru hér á landi undir því heiti sem lén óskast skráð fyrir. Í þessu sambandi ber að hafa í huga að lén eru í raun og virka eins og heimilisföng á veraldarvefnum. Það er bara einn aðili sem getur haft hvert heimilisfang.

Í kjölfar breytinga sem gerðar voru í september síðastliðnum voru þessar auknu kröfur til erlendra aðila afnumdar. Þeim er nú frjálst að skrá .is lén til jafns við íslenska aðila eða íslensk fyrirtæki að því undanskildu að þeir þurfa enn að tilnefna íslenskan stjórnunarlegan tengilið fyrir lénin (krafa sem í reynd mun að öllum líkindum ekki reynast mikil fyrirstaða fyrir skráningu þeirra á .is lénum). Hvaða áhrif þessar breytingar munu hafa eða hvort þær muni hafa einhver áhrif á enn eftir að koma í ljós.

Í þessu sambandi er fróðlegt að rýna aðeins í þann heim sem lénaskráningar og notkun léna tilheyrir. Í kringum lénaskráningar er í dag rekinn umfangsmikill “iðnaður”. Mjög algengt er að aðilar, yfirleitt einstaklingar, kaupi fjölda léna sem þeim virðast ótengd og þá oftar en ekki með það að markmiði að geta selt öðrum sem hagsmuna hafa að gæta lénin á yfirverði. Slíkir “lénatökumenn” eða “cyber-squatters” eru raunverulegt vandamál sem íslensk fyrirtæki eru sífellt meira að verða vör við. Þó má segja að þetta vandamál hafi ekki verið raunverulegt hvað íslensku lénin varðar þ.e. .is lénið. Ástæða þess er að öllum líkindum þær ströngu kröfur sem gerðar voru til erlendra aðila sem vildu skrá lén hér á landi og þá sérstaklega hversu hár kostnaðurinn við skráningu íslenskra léna var orðinn er uppfylla átti þessi skilyrði. Nú þegar krafan um að eiga hér skráð fyrirtæki eða skráð vörumerki hefur verið felld niður má því vænta að breyting verði hér á og fróðlegt að sjá hverjar afleiðingarnar verða.

Í núgildandi reglum eru leiðir til að ná til baka þeim lénum sem hafa verið keypt af aðilum í þeim tilgangi að “græða” á þeim í endursölu eða “lénatökumönnum”. Kröfurnar eru engu að síður töluvert miklar og í raun hefur reynst erfitt að uppfylla þær gagnvart þeim “lénatökumönnum” sem eru orðnir “sérfræðingar” í sínu “fagi” og vita hvað þeir eiga að forðast. Eina leiðin fyrir fyrirtæki í þeirri stöðu er því oftar en ekki að greiða uppsett verð fyrir lénin.

Annað sem vert er að hafa í huga er hvert við viljum stefna með .is lénið. Í dag er lénið ótvírætt fyrst og fremst landsbundið lén sem gefur til kynna sterka tengingu við Ísland. Sú staða getur aftur á móti auðveldlega breyst með auðveldara aðgengi og þá sérstaklega í ljósi þess að lénið .is gæti þótt mjög eftirsóknarvert á alþjóðlegum markaði fyrir merkingu orðsins “is” algjörlega óháð tengingu þess við Ísland. Sjá má fyrir sér markaðssetningu í líkingu við coke.is eða nike.is! Nokkur landsbundin lén sem hafa ákveðna skírskotun í málvitund fólks hafa hlotið slík “örlög” eða “hafa náð þessum sess” eftir því hvernig litið er á málið. Ber helst að nefna lénið .tv sem óspart hefur verið notað af aðilum sem tengjast sjónvarpsiðnaðinum á einhvern hátt. Fæstir tengja þetta lén við Tuvalu sem fékk þessu léni úthlutað sem sínu landsbundna léni. Einnig má benda á .ws (fyrir “website”) sem í raun er landsbundið lén fyrir Vestur-Samóa eyjar.

Það er í öllu falli mikilvægt að meðvitund ríki almennt um hvert vilji er til að stefna í þessum málum hvað íslenska lénið varðar. Öflin sem eru við völd í þessum heimi eru sterk. Ef opnað verður fyrir víddir sem við viljum síður opna fyrir er líklegt að erfitt verði að snúa aftur og tökin renni okkur úr greipum.


Greinin birtist í Viðskiptablaðinu þriðjudaginn 20. nóvember, 2007.