IBM er eitt af þeim fyrirtækjum sem sækir um flest einkaleyfi í heiminum í dag og hefur gríðarlegar tekjur af leyfissölu á einkaleyfum sínum. IBM hefur nú nýlega viðrað nýjar hugmyndir um einskonar “mjúk” einkaleyfi í Evrópu. Megininntak þessara hugmynda felur í sér að við útgáfu evrópsks einkaleyfis frá EPO geti einkaleyfishafi valið að veita nokkurs konar sjálfkrafa afnotarétt af einkaleyfinu. Þannig telja forsvarsmenn IBM að hægt verði að losa kerfið út úr viðjum gríðarlegs kostnaðar vegna brota og úrlausna ágreiningsmála. Þeir sem nota slík einkaleyfi vísvitandi eða óafvitandi geta gengið út frá því vísu að hægt verður að semja um afnotarétt á grundvelli sanngjarnra skilmála (reasonable and non-discriminatory terms). IBM hefur valið að nefna þetta “European Interoperability Patent” og hafa gefið út gögn sem kynnt hafa verið lykilaðilum í Evrópu og eru aðgengileg hér.

Hugmyndin gerir ráð fyrir því að sótt sé um einkaleyfi hjá Evrópueinkaleyfastofnuninni (EPO) eins og nú er gert. Við útgáfu einkaleyfis getur umsækjandi valið hvort hann vilji veita fyrirfram samþykki fyrir afnotarétti gegn greiðslu sanngjarns leyfisgjalds. Slíkt einkaleyfi yrði þá ekki fullgilt í einstökum ríkjum eins og í dag er gert og væri því um að ræða einkaleyfi a.m.k. í áttina að Evrópubandandalags-einkaleyfinu sem verið hefur til umræðu um áratuga skeið. Núverandi kerfi verði áfram við lýði og velji umsækjandi ekki þessa leið getur hann valið að fullgilda einkaleyfið í einstökum aðildarríkjum með þeim kostnaði sem því fylgir.

IBM telur verulegan ávinning af þessu kerfi þar sem það losi aðila undan áhættunni af óafvitandi brotum sem geta verið mjög kostnaðarsöm. Annar ávinningur sé sá að kerfið verði valkvætt og þannig geti umsækjendur áfram valið núverandi kerfi og því hafi þetta nýja kerfi ekki neikvæð áhrif á verðmæt viðskiptamódel sem byggja mjög á núverandi kerfi eins og t.d. hjá lyfjafyrirtækjum.

Um langt skeið hafa átt sér stað miklar umræður og átök um breytingar á Evrópska einkaleyfakerfinu. Tillagan um eitt Evrópusambands-einkaleyfi (Community Patent) kom fyrst fram nokkru áður en Evrópueinkaleyfið sem við þekkjum í dag. Núverandi kerfi er í raun samstarf um rannsókn umsókna og útgáfu einkaleyfa en svo þarf að fullgilda einkaleyfið í hverju landi fyrir sig með tilheyrandi kostnaði. Enn í dag er sam-evrópskt einkaleyfi ekki komið í framkvæmd og margir segja áratugi munu líða áður en það gerist. Jafnframt hefur umræðan um sameiginlegan dómstól í deilumálum um einkaleyfi (EPLA) verið þrautaganga og á eflaust eftir að taka mörg ár enn. London-samningurinn um takmörkun þýðingaskyldu, sem myndi draga verulega úr kostnaði fyrir umsækjendur, stendur enn fastur hjá Frökkum og breytingar á núgildandi sáttmála um Evrópueinkaleyfi (EPC) sem samþykktar voru árið 2000 eru nú fyrst í desember á þessu ári að taka gildi, sjö árum eftir samþykki.

Að sjálfsögðu er margt enn óljóst og ofangreindar hugmyndir eru aðeins vangaveltur þannig að fullsnemmt er að taka skýra afstöðu. Hitt er þó nokkuð ljóst að evrópska kerfið allt er að mörgu leiti í blindgötu,að minnsta kosti hvað varðar nauðsynlega þróun þess. Hugmyndir að breytingum, ekki síst ef þær gætu rúmað hægfara og sársaukalitla yfirfærslu eða innleiðingu nýs, hagkvæms og skilvirks kerfis eru virkilega þess virði að þeim sé gefinn gaumur.